Whois Nedir? Whois Sorgulama Nasıl Yapılır?

Whois, internetteki her alan adının kime kayıtlı olduğunu, ne zaman alındığını ve hangi sunuculara yönlendirildiğini gösteren küresel bir kayıt sistemidir. Bir domainin sahibini öğrenmek, bir siteyle ilgili hukuki bir şikayet süreci başlatmak ya da satın almayı düşündüğünüz bir alan adının geçmişini kontrol etmek istediğinizde başvurduğunuz ilk kaynaktır.

Whois Nedir?

Whois, 1980'lerden beri kullanılan ve internetin alan adı altyapısının şeffaflığını sağlamak için tasarlanmış bir protokol ve veritabanı sistemidir. Her domain kayıt firması (registrar), kaydettiği alan adlarının bilgilerini bu sisteme işlemekle yükümlüdür. Sonuç olarak, dünya üzerindeki hemen her domain için merkezi olmayan ama standartlaşmış bir "kimlik kartı" sorgulanabilir hale gelir.

Whois'in tuttuğu temel bilgiler:

• Domainin kayıtlı olduğu registrar firması
• Kayıt (creation), güncelleme (updated) ve bitiş (expiry) tarihleri
• Nameserver (isim sunucusu) kayıtları
• Domain durumu kodları (aktif, transfer kilitli, silinme aşamasında vb.)
• Gizlilik koruması kapalıysa sahip, yönetici ve teknik iletişim bilgileri

Whois Sorgulama Nasıl Yapılır?

Whois sorgulaması yapmanın birkaç yolu vardır:

1. Web tabanlı whois araçları: Domain adını yazıp sorgula demeniz yeterli, en pratik yöntem budur.
2. Komut satırı: Linux/macOS'ta terminale whois alanadi.com yazarak doğrudan sorgulayabilirsiniz. Windows'ta bu komut varsayılan gelmez, bir whois istemcisi kurmanız ya da web aracı kullanmanız gerekir.
3. Registry'nin kendi aracı: .tr uzantıları için nic.tr, global uzantılar için ICANN Lookup gibi resmi kaynaklar en güncel ve güvenilir sonucu verir.

Whois Gizlilik Koruması (Whois Privacy) Nedir?

GDPR ve benzeri veri koruma düzenlemelerinden sonra çoğu registrar, domain sahiplerinin kişisel bilgilerini varsayılan olarak whois sorgusundan gizler. Bunun yerine sorgu sonucunda registrar'ın kendi vekil (proxy) iletişim bilgileri görünür. Bu tamamen normaldir ve domainin "gizli/şaibeli" olduğu anlamına gelmez — bugün aktif domainlerin büyük çoğunluğunda bu koruma açıktır.

Gizlilik koruması kapatılmış (bilerek ya da kurumsal zorunluluktan) domainlerde ise gerçek sahip bilgileri görünür. Kurumsal .com.tr gibi bazı uzantılarda whois zaten kurum unvanı temelli çalıştığı için ek bir "gizlilik" katmanına ihtiyaç duymaz.

Whois Sorgusu Ne Zaman İşinize Yarar?

• Domain satın almadan önce: Alan adının gerçekten boş mu yoksa "düşme" sürecinde mi olduğunu anlamak için.
• Marka/telif hakkı ihlali durumunda: Bir domainin sahibine resmi bildirim göndermeniz gerektiğinde iletişim yolu bulmak için.
• Teknik sorun teşhisinde: Bir sitenin hangi nameserver'lara yönlendirildiğini, dolayısıyla hangi hosting/CDN altyapısını kullandığını anlamak için.
• Domain süre takibinde: Kendi domainlerinizin bitiş tarihini teyit etmek için (özellikle otomatik yenileme kapalıysa).
• Şüpheli site araştırmasında: Yeni kurulmuş, kayıt tarihi çok yakın bir domainin phishing/dolandırıcılık riski taşıyıp taşımadığına dair bir ilk sinyal almak için — çok yeni kayıtlı domainler tek başına kanıt değildir ama dikkat çekici bir işarettir.

Whois ile RDAP Farkı

ICANN, eski whois protokolünün standart dışı ve makine tarafından okunması zor formatını modernize etmek için RDAP (Registration Data Access Protocol) adında yeni bir standart geliştirdi. RDAP, aynı bilgiyi yapılandırılmış JSON formatında sunar ve giderek whois'in yerini almaktadır. Kullanıcı tarafında fark etmezsiniz — çoğu modern sorgulama aracı arka planda RDAP kullanıp sonucu whois formatında gösterir.

Whois Sorgularken Karşılaşabileceğiniz Durum Kodları

• ok / active — domain normal şekilde aktif.
• clientTransferProhibited — domain transfere kilitli, kasıtlı bir güvenlik önlemidir.
• pendingDelete — domain silinme sürecinde, yakında tekrar satışa açılacak.
• redemptionPeriod — süresi dolmuş, eski sahibi hâlâ geri alabilir durumda.
• serverHold — registry tarafından askıya alınmış, genelde bir kural ihlali sonucu.

Whois Geçmişi (Historical Whois) Nedir?

Standart bir whois sorgusu yalnızca domainin güncel durumunu gösterir. Ancak bazı uzmanlaşmış araçlar, bir domainin geçmişteki sahiplik ve nameserver değişikliklerini de kayıt altına tutar — buna "historical whois" veya "whois history" denir. Bu tür kayıtlar özellikle şu durumlarda işe yarar:

• İkinci el bir domain satın almadan önce, daha önce kimlerin elinde bulunduğunu ve ne amaçla kullanıldığını araştırmak.
• Bir domainin geçmişte spam/kötü amaçlı faaliyetlerde kullanılıp kullanılmadığını (bu, arama motoru itibarını etkileyebilir) kontrol etmek.
• Bir rakibin domain/nameserver stratejisindeki değişimleri zaman içinde takip etmek.

Whois Sorgusu Yaparken Karşılaşılan Yaygın Yanlış Anlamalar

• "Whois bilgisi boşsa domain sahipsizdir" yanılgısı: Bilgi boş görünüyorsa büyük ihtimalle gizlilik koruması aktiftir, domain hâlâ dolu ve kullanımdadır.
• "Whois'te e-posta görüyorsam doğrudan iletişime geçebilirim" yanılgısı: Gizlilik koruması açıksa gördüğünüz e-posta genelde registrar'ın vekil adresidir, mesajlar oradan yönlendirilir — direkt kişiye ulaşmayabilirsiniz.
• "Whois anlık günceldir" yanılgısı: Registrar'lar arası senkronizasyon birkaç saat sürebilir; kritik bir işlem öncesi kısa bir süre sonra tekrar kontrol etmekte fayda var.

Whois Sorgusunda Karşınıza Çıkabilecek Registrar İfadeleri

Sorgu sonucunda bazı terimler ilk bakışta kafa karıştırabilir:

• Registrar vs Registrant: Registrar, domaini sattığınız/kayıt ettirdiğiniz firmadır (örneğin bir hosting şirketi). Registrant ise domainin gerçek sahibidir. İkisi farklı taraflardır.
• Sponsoring Registrar: Domainin hangi registrar üzerinden yönetildiğini gösterir; transfer işlemlerinde bu bilgi referans alınır.
• DNSSEC: Sorgu sonucunda "signed" veya "unsigned" olarak görünür; DNS sorgularının sahteciliğe karşı imzalanıp imzalanmadığını gösterir.

Sık Sorulan Sorular

Whois sorgulaması yasal mı?

Evet, whois herkese açık bir sistemdir ve sorgulama yapmak tamamen yasaldır. Elde edilen bilgilerin spam veya taciz amaçlı kullanılması ise registrar politikalarına ve veri koruma mevzuatına aykırıdır.

Kendi domainimin whois bilgilerini nasıl güncellerim?

Domaininizi kayıtlı olduğunuz registrar/hosting firmasının panelinden güncelleyebilirsiniz; whois veritabanı bu değişikliği genelde birkaç saat içinde yansıtır.

Whois'te bilgiler neden gizli/eksik görünüyor?

Büyük ihtimalle domain sahibinde whois gizlilik koruması aktiftir. Bu bir hata değil, günümüzde standart bir uygulamadır.

Whois ile domainin trafiğini ya da içeriğini görebilir miyim?

Hayır. Whois yalnızca kayıt bilgilerini (sahiplik, tarihler, nameserver) gösterir; site trafiği, içeriği veya teknoloji altyapısı gibi verileri kapsamaz — bunlar için farklı analiz araçları gerekir.

.com.tr domainlerde whois sorgusu farklı mı çalışır?

Evet, .tr uzantıları nic.tr tarafından yönetilir ve sorgu sonucu Türkçe alan adlarıyla (Tahsis Tarihi, Son Kullanma Tarihi gibi) döner. Bilgi kapsamı da tahsis kurallarına göre global uzantılardan biraz farklıdır.